O cyfrowej higienie mówimy wiele – w końcu temat zrównoważonego korzystania z urządzeń cyfrowych i internetu dotyczy wszystkich. Łatwiej jednak opowiadać o zdrowych cyfrowych nawykach niż wcielać je w życie.

Jak więc zachęcić uczniów do przyjrzenia się różnym zagadnieniom związanym z higieną cyfrową i pomóc im wykonać pierwszy krok w kierunku większej równowagi online–offline? Skorzystajcie z naszej broszury z bezpłatną grą edukacyjną „Miasteczko 404. Zbuduj cyfrowe nawyki”, adresowaną do uczniów klas 4–6 i 7–8 szkoły podstawowej.

W broszurze znajdziecie komplet materiałów niezbędnych do przeprowadzenia gry: opis zasad, podpowiedzi dotyczące rozmowy wprowadzającej i podsumowującej zabawę, a także zestaw elementów gry, które można łatwo wyciąć i wykorzystać podczas zajęć.

Cyfrowi tubylcy = cyfrowa odporność?

Choć młodzi użytkownicy nie znają świata bez internetu i mediów społecznościowych, niekoniecznie oznacza to, że sprawnie omijają cyfrowe rafy. Są równie często narażeni na cyberzagrożenia, co dorośli, a jednocześnie nie dysponują wiedzą i doświadczeniem, które chronią przed niebezpiecznymi sytuacjami online.

Z raportu NASK „Nastolatki” wynika, że przeciętny młody człowiek spędza online 5 godzin na dobę, przy czym przez większość czasu korzysta z mediów społecznościowych. Smartfon towarzyszy mu niemal przez cały dzień, a bycie „always on” jest już standardem. Wielu nastolatków zasypia i budzi się z ekranem przed oczami, nierzadko scrollując do późnych godzin nocnych. Jednocześnie ten sam raport pokazuje, że więcej niż co 10. nastolatek doświadczył cyberataku, a dla prawie połowy informacja o źródłach nie wpływa na wiarygodność treści w sieci lub trudno im określić, czy to w ogóle istotne (Ładna i in., 2025).

Zagrajcie o cyfrową higienę

„Miasteczko 404” to gra edukacyjna poświęcona zdrowym nawykom i odpowiedzialnemu korzystaniu z technologii. Towarzysząca jej broszura podpowie nauczycielom i edukatorom, jak wprowadzić zagadnienia związane z higieną cyfrową podczas zajęć – jakie tematy warto poruszyć z uczniami, jakie informacje są kluczowe w tym obszarze, a także wskaże przydatne materiały dodatkowe.

Projekt łączy edukację z angażującą zabawą, wzmacniając kompetencje społeczne, refleksyjność i odpowiedzialność uczniów w świecie nowych technologii. Grę warto wykorzystać jako wprowadzenie do tematu lub podsumowanie zajęć i utrwalenia wiedzy.

„Miasteczko 404” podzielone jest na pięć tematycznych stref, z których każda symbolizuje inny obszar związany z cyfrową higieną:

• Strefa cyberbezpieczeństwa koncentruje się na bezpiecznym używaniu internetu i urządzeń ekranowych, ochronie danych i reagowaniu na zagrożenia. Gracze dowiadują się, jak kluczowe jest używanie silnych haseł, aktualizacje systemów, zachowanie prywatności.
• Strefa cyfrowej higieny zwraca uwagę na równowagę między światem online i offline. Uczestnicy analizują wpływ ekranów na zdrowie, sen, koncentrację i samopoczucie. To część podkreślająca znaczenie odpoczynku, aktywności fizycznej oraz umiejętności radzenia sobie z nadmiarem informacji.
• Strefa weryfikacji informacji podejmuje temat krytycznego myślenia – sprawdzania źródeł, rozpoznawania dezinformacji, odpowiedzialnego udostępniania treści i reagowania na manipulację.
• W strefie zdrowych nawyków uczestnicy poznają praktyczne strategie dbania o siebie: ustalanie limitów ekranowych, robienie przerw, ograniczanie powiadomień i dbanie o relacje poza siecią.
• Strefa wiedzy zwraca uwagę na to, że edukacja o cyfrowym bezpieczeństwie trwa całe życie i dotyczy nas wszystkich. W starciu z wszechobecną technologią przyda się wiedza o tym, co pomaga, a co może przeszkadzać w utrzymaniu rozsądnego balansu pomiędzy światem online i offline.

Gracze mierzą się z wyzwaniami, quizami i zadaniami ruchowymi, jednocześnie zdobywając praktyczne umiejętności. Uczą się tworzyć silne hasła, dbać o prywatność online, rozpoznawać dezinformację czy planować czas ekranowy.

Kto zbuduje Miasteczko 404?

Gra łączy elementy rywalizacji i współpracy, angażując uczniów w rozwiązywanie problemów oraz zdobywanie wiedzy o tym, co kształtuje ich ekranowe nawyki. Choć forma rozgrywki dostosowana jest do wieku uczestników, wspólnym celem pozostaje kształtowanie odpowiedzialnych, bezpiecznych i zdrowych nawyków cyfrowych.

Wariant adresowany do uczniów klas 4–6 szkoły podstawowej ma formę planszówki i jest grą rywalizacyjną – wygrywa ta osoba, która jako pierwsza pokona wyzwania i postawi pionek na mecie. Wersja dla uczniów klas 7–8 szkoły podstawowej, jako gra kooperacyjna, stawia przed graczami nieco inne wyzwania. Uczniowie wspólnie układają miasteczko, odpowiadając na pytania, wykonując ćwiczenia i sprytnie wykorzystując atuty ról, w które się wcielają. Czy uda im się ukończyć miasteczko na czas?

Dlaczego warto sięgnąć po grę?

„Miasteczko 404” wpisuje się w aktualne wyzwania wychowawcze związane z czasem ekranowym, mediami społecznościowymi, stresem cyfrowym i bezpieczeństwem w sieci. Gra ułatwia rozmowy o trudnych tematach (uzależnienie od scrollowania, nadmiar bodźców, przemoc online, dezinformacja), a także pozwala „przepracować” kwestie związane z cyberzagrożeniami w bezpiecznym świecie.

Nauczyciel ma do dyspozycji broszurę edukacyjną związaną z tematyką gry, a w niej:

• wskazówki do prowadzenia rozgrywki, rozmowy wprowadzającej w grę oraz podsumowującej całą zabawę;
• klucz z prawidłowymi odpowiedziami;
• elementy gry do samodzielnego wycięcia.

Gra „Miasteczko 404. Zbuduj cyfrowe nawyki” powstała w ramach realizowanego w NASK programu Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (OSE). Dostępna jest bezpłatnie na platformie OSE IT Szkoła.

Źródło:

Ładna A. (red.), Kamiński K., Rosłaniec K., Wrońska A., Błażej M., Jankiewicz A., Konopczyński F., Nawrot M., (2025), „Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 10.03.2026].