Radykalizacja młodzieży przestała być zjawiskiem dotyczącym wyłącznie wąskich, skrajnych środowisk. Może dotknąć każdego, dlatego tak ważne jest rozwijanie w młodych ludziach umiejętności krytycznej oceny informacji oraz rozpoznawania manipulacji, dezinformacji i technik wpływu.

– Przeciwdziałanie radykalizacji powinno zaczynać się jak najwcześniej – podkreślił w Bydgoszczy wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. – Internet stał się miejscem, które lubimy i trudno jest nauczyć się, że jak coś bardzo lubimy, to może być groźne. (...) Niestety przyszedł taki czas, że musimy sobie powiedzieć, że internet nie daje tylko radości, ale jest też miejscem ryzyk. Te ryzyka przez lata były w cieniu – dodał minister.

O tym, jak przebiega proces radykalizacji i jakie wyzwania stoją przed szkołą, opowiadali dyrektorom placówek edukacyjnych eksperci Państwowego Instytutu Badawczego NASK i przedstawiciele Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Prelegenci omówili sposoby rozpoznawania niepokojących sygnałów, działania profilaktyczne oraz psychologiczne mechanizmy sprzyjające podatności na ekstremistyczne treści.

Spotkania zorganizowano w ramach projektu „Broń się w necie”, realizowanego przez NASK oraz Ministerstwo Cyfryzacji we współpracy z ABW. 

Jak internet zmienia oblicze radykalizacji młodych ludzi?

Radykalizacja coraz częściej dotyka nastolatków. Media społecznościowe, komunikatory czy społeczności skupione wokół gier stały się przestrzeniami, w których młodzi ludzie nawiązują relacje, poszukują akceptacji i poczucia przynależności. To właśnie te naturalne potrzeby są często wykorzystywane przez grupy eksternistyczne.

Rekrutacja rzadko zaczyna się od ideologii. Znacznie częściej opiera się na budowaniu zaufania, oferowaniu wsparcia i tworzeniu poczucia wspólnoty. Dodatkowo algorytmy platform internetowych mogą wzmacniać ten proces, podsuwając użytkownikom coraz bardziej angażujące i kontrowersyjne treści. W efekcie granica między światem online a offline zaciera się, a aktywność podejmowana w sieci może prowadzić do podejmowania niebezpiecznych zachowań poza ekranem.

Ważne jest więc, aby szkoła nie tylko potrafiła rozpoznawać sygnały radykalizacji, ale także podejmowała działania profilaktyczne – uczyła budować zdrowe relacje społeczne oraz wzmacniała odporność młodych ludzi na manipulację.

– Rosnąca polaryzacja społeczna, radykalizacja, ekstremizm oraz treści, z którymi uczniowie stykają się w internecie, wymagają szybkiej reakcji i współpracy wielu środowisk. Naszym celem jest dać Państwu – dyrektorom szkół i nauczycielom – rzeczywistą, realną wiedzę w obszarach, które przez wiele lat nie były przedmiotem szerszego zainteresowania, a dziś są kluczowe dla zapewnienia pełnego poczucia bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych – mówił Paweł Olszewski, wiceminister cyfryzacji podczas spotkania w Warszawie. 

Szkolenia dla 200 dyrektorów szkół

Program spotkań obejmował dwa wykłady – każdy z nich dotyczył innego aspektu tego samego zjawiska. Dzięki przedstawicielom ABW dyrektorzy szkół dowiedzieli się, jak przeciwdziałać radykalizacji, rozpoznawać sygnały świadczące o ekspozycji na skrajne idee oraz w jaki sposób szkoła może reagować w trudnej sytuacji. Marta Witkowska i Anna Borkowska z NASK omówiły natomiast psychologiczne mechanizmy zwiększające podatność młodych ludzi na wpływy skrajnych środowisk w internecie. Wspólnym punktem obu wystąpień było przeciwdziałanie radykalizacji.

– Młodzi ludzie, którzy zmagają się z samotnością, odrzuceniem, przemocą, poczuciem krzywdy czy kryzysami psychicznymi, mogą być szczególnie narażeni na oddziaływanie grup ekstremistycznych. Takie środowiska często wykorzystują niezaspokojoną potrzebę przynależności i zrozumienia, by pozyskiwać nowych członków. Skuteczną formą ochrony jest wzmacnianie odporności psychicznej, rozwijanie kompetencji emocjonalnych oraz uczenie krytycznej oceny treści, z którymi młodzi ludzie spotykają się w internecie – mówiła Marta Witkowska, ekspertka ds. edukacji cyfrowej w NASK.

– To Państwo najlepiej znają swoich uczniów i na co dzień dbają o ich bezpieczeństwo. Naszym zadaniem jest wspierać szkoły w tej pracy. Dlatego wspólnie z instytucjami państwowymi będziemy dostarczać narzędzia, wiedzę i pomoc, które pozwolą skuteczniej reagować na zagrożenia – podkreślił Radosław Nielek, dyrektor NASK, podczas spotkania w Warszawie. 

Kursy i nowy poradnik NASK

W ramach projektu „Broń się w necie” powstały bezpłatne kursy dla uczniów i nauczycieli dostępne na platformie OSE IT Szkoła. Zachęcamy do skorzystania z najnowszych materiałów: 

• „Manipulacja w sieci – od memów po influencerów – kurs dla uczniów”
• „Manipulacja w sieci – od memów po influencerów – kurs dla nauczycieli”
• „Radykalizacja – kurs dla uczniów”
• „Radykalizacja – kurs dla nauczycieli”
• „Krytyczne myślenie i odporność cyfrowa – kurs dla uczniów”
• „Krytyczne myślenie i odporność cyfrowa – kurs dla nauczycieli”

Zapraszamy też do lektury poradnika NASK dla nauczycieli, rodziców i opiekunów „Hejt, radykalizacja i ekstremizm. O wpływie środowiska cyfrowego na postawy młodych ludzi”. Premiera już jutro – 29 października!