Z perspektywy dorosłych łatwo jednak zauważyć, że gry potrafią wciągać znacznie bardziej niż inne aktywności. Coraz częściej pojawia się więc pytanie nie o to, czy młodzi ludzie grają, ale jak grają i gdzie przebiega granica między zaangażowaniem a nadmiernym korzystaniem i kiedy zabawa przestaje być tylko zabawą.

To temat, któremu zdecydowanie warto przyjrzeć się również na szkolnej lekcji.

Moc przyciągania

Od czego zacząć? Przede wszystkim od uświadomienia uczniom, że siła oddziaływania gier nie jest przypadkowa.

Gry cyfrowe są projektowane tak, żebyśmy chcieli do nich wracać. Kryje się za tym cały zestaw mechanizmów, które wpływają na nasze zaangażowanie. Jednym z nich są jasne cele i szybkie efekty – gracz od razu widzi rezultat swoich działań. Towarzyszy temu system nagród: punkty, poziomy, nowe możliwości czy dostęp do kolejnych elementów wirtualnego świata. To doświadczenie jest bardzo satysfakcjonujące. Nawet niewielki sukces – wygrana runda czy zdobycie kolejnego poziomu – wzmacnia chęć dalszego grania.

Istotną rolę odgrywa także pewnego rodzaju przewidywalność połączona z elementami niepewności. Gracz wie, że może wygrać, ale nie ma pewności kiedy. Ten mechanizm sprawia, że trudno się zatrzymać – pojawia się myśl: „jeszcze tylko raz, teraz na pewno się uda”.

Wasi uczniowie z pewnością będą wiedzieli, o czym mowa. Na pewno mają w pamięci sytuacje, w których stracili poczucie czasu podczas grania próbując pobić kolejny rekord, osiągnąć następny poziom lub zdobyć cenne punkty lub artefakty.

Jak powiedzieć stop?

Kiedy coś nas wciągnie, często naprawdę trudno jest przestać. To zjawisko, w kontekście graczy, nie wynika wyłącznie z braku silnej woli. Gry często są konstruowane w taki sposób, aby utrudnić naturalne zakończenie rozgrywki. Brak wyraźnego „końca”, ciągłość wydarzeń czy szybkie przechodzenie do kolejnych etapów sprawiają, że trudno powiedzieć „stop”.

Pojawia się charakterystyczne przekonanie: „to już ostatnia rozgrywka”. Jednak po zakończeniu jednej rundy natychmiast jest kolejna okazja – i decyzja o wyłączeniu komputera czy odłożeniu pada znów zostaje przesunięta.

Z czasem taki schemat może prowadzić do sytuacji, w której granie zaczyna zajmować w naszym życiu zbyt dużo czasu i staje się ważniejsze niż inne aktywności, a nawet relacje.  

Co ważne, nie każda intensywna aktywność gamingowa jest problemem.  Wiele osób potrafi grać długo, a jednocześnie zachowywać równowagę między różnymi obszarami życia.

Jakie sygnały powinny wzbudzić naszą czujność? Warto zwrócić uwagę na moment, w którym granie zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie. Czasem towarzyszy temu rozdrażnienie lub frustracja, szczególnie w sytuacji, gdy dostęp do gry jest ograniczony, albo przerwanie jej konieczne.

- W przypadku niektórych osób, gry mogą pełnić funkcję pewnego rodzaju ucieczki. Stają się wtedy sposobem na radzenie sobie z napięciem, stresem czy trudnymi emocjami. W krótkiej perspektywie przynoszą ulgę, ale w dłuższej mogą utrudniać rozwiązywanie rzeczywistych problemów, a ich nadużywanie przynosi odwrotny efekt: czujemy się coraz gorzej– tłumaczy Marta Witkowska, ekspertka ds. edukacji cyfrowej w NASK.

Zamiast uczucia relaksu, pojawia się wtedy pogorszenie samopoczucia, obniżenie nastroju, czy problemy z koncentracją. To ważne, aby pomóc uczniom dostrzec tę zależność.

Potrzebne wsparcie

Dzieci i młodzież nie mają jeszcze w pełni rozwiniętych umiejętności samoregulacji. Oznacza to, że trudniej jest im kontrolować impulsy i podejmować decyzje dotyczące przerwania aktywności, która sprawia przyjemność.

Dodatkowo gry często oferują natychmiastową gratyfikację – coś, czego nie zapewniają szkolne obowiązki czy codzienne zadania. To naturalnie sprawia, że wybór między „jeszcze jedną rundą” a odrabianiem lekcji nie zawsze jest łatwy.

Dlatego tak istotna jest rola dorosłych – nie tylko w wyznaczaniu zasad, ale przede wszystkim w budowaniu świadomości. Uczniowie potrzebują wsparcia w rozumieniu własnych nawyków i emocji związanych z graniem.

Rozmowa zamiast zakazów

Warto pamiętać, że celem lekcji na ten temat nie powinno być straszenie ani całkowite zniechęcanie do grania. Takie podejście byłoby skazane na porażkę. Znacznie ważniejsze jest stworzenie przestrzeni do refleksji. Pomocne mogą być pytania, które skłaniają uczniów do zastanowienia się nad własnymi doświadczeniami: co sprawia, że dana gra jest tak angażująca? Kiedy granie daje przyjemność, a kiedy zaczyna męczyć? Jak rozpoznać moment, w którym warto zrobić przerwę?

Taka rozmowa pozwala zobaczyć gry nie tylko jako „problem”, ale jako zjawisko, które można lepiej rozumieć i kontrolować. Świadome granie oznacza zauważanie swoich potrzeb, kontrolowanie czasu i umiejętność zatrzymania się w odpowiednim momencie.

Pokażcie uczniom, że mają wpływ na swoje cyfrowe nawyki oraz jak mogą przekładać się one na samopoczucie i funkcjonowanie w innych sferach życia.

Gotowa pomoc

Jak zawsze w tym cyklu, mamy dla Was porcję gotowych materiałów, które mogą okazać się przydatne:

• Gra „Miasteczko 404. Zbuduj cyfrowe nawyki”; 
• Publikacja z cyklu „Zdrowiej online” – „O grach cyfrowych”;
• Poradnik „Nastolatki i gry cyfrowe”;
• Zapis webinaru „Gry komputerowe – dobra zabawa, rozwojowa szansa czy niebezpieczna rozrywka?”, dostępny w sekcji „Wykłady” na OSE IT Szkole;
• Plakat „Nadużywanie internetu i urządzeń ekranowych”;
• Zbiór felietonów „O cyfrowej higienie”;
• Poradnik „Offline znaczy zdrowiej. O cyfrowej higienie dla rodziców i wychowawców”.

Polecamy Waszej uwadze również wystąpienie ekspertki NASK, Marty Witkowskiej, na Kongresie OSE 2025 – „Słowa na polu bitwy: jak trash talk kształtuje społeczności graczy”.

Korzystajcie!