Współczesne dzieci dorastają otoczone technologiami, które zmieniają się w dynamicznym tempie. To sprawia, że my – dorośli – również musimy nadążać za tymi zmianami, by wspierać młodych w budowaniu kluczowych kompetencji i zdrowych, świadomych relacji z technologią.

Dzieci i nastolatki sprawnie poruszają się w cyfrowym świecie, ale nie zawsze potrafią rozpoznać manipulację, przemoc czy ograniczenia związane ze sztuczną inteligencją (ang. artificial intelligence, AI). Niezmiennie potrzebują więc pomocy nauczycieli, rodziców i opiekunów. Na jakie aspekty cyfrowego świata należy zwrócić szczególną uwagę?   

Smartfony i AI

Nauka, nawiązywanie relacji, rozrywka, wyrażanie emocji, budowanie wizerunku, a także rozmowa ze sztuczną inteligencją – wszystkie te aktywności można realizować na ekranie smartfona. To ulubione narzędzie nastolatków. Z badania NASK „Nastolatki” wynika, że korzysta z niego 93% młodych ludzi, co oznacza, że internet praktycznie zawsze jest w zasięgu ich ręki. Wielu z nich ma dostęp do sieci już w młodszym wieku – 4 na 10 dzieci otrzymuje bowiem telefon na własność jeszcze przed 9. urodzinami (Ładna i in., 2025).

Do czego młodym ludziom służy internet? To zależy: dziewczętom głównie do kontaktów (62%), chłopcom do gier (70%), prawie wszyscy słuchają w sieci muzyki (77% dziewcząt i 63% chłopców). Co czwarty nastolatek wykorzystuje internet do odrabiania lekcji i poszerzania własnych zainteresowań. W świecie młodych na dobre rozgościła się też sztuczna inteligencja – 70% nastolatków korzysta z narzędzi bazujących na AI, także jako pomocy w edukacji (Ładna i in., 2025).

Sztuczna inteligencja to jednak nie tylko technologiczna ciekawostka i źródło informacji praktycznie na każdy temat. Młodzi użytkownicy mogą traktować narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji także jako partnera do rozmowy, a czasem „przyjaciela”, który stwarza pozory bliskości. Taka rzeczywistość daje nowe możliwości, ale równocześnie zmienia sposób budowania relacji, uczenia się i radzenia sobie z trudnościami.

Zagrożenia online

Warto pamiętać, że cyfrowe środowisko młodych nie jest neutralne ani całkowicie bezpieczne. Co trzeci nastolatek doświadcza różnych form przemocy online (najczęściej wyzywania, ośmieszania, poniżania i straszenia), a 47% badanych nie powiedziało nikomu o doświadczeniu agresji online. Po części być może dlatego, że nie potrafiło stwierdzić (17%), czy miało z nią do czynienia, czy nie.

Oprócz cyberprzemocy młodzi ludzie mogą być narażeni na takie niebezpieczne zjawiska, jak seksting, ryzykowne znajomości online czy kontakt z nieodpowiednimi treściami (Ładna i in., 2025). Cyberzagrożenia nie ograniczają się więc tylko do „złego komentarza” czy nadmiaru czasu spędzanego przed ekranem urządzenia, ale realnie wpływają na bezpieczeństwo i dobrostan młodzieży.

Nowym obszarem ryzyka jest też budowanie relacji z AI. Konwersacyjna sztuczna inteligencja stwarza iluzję bliskości, ponieważ rozmawia językiem naturalnym, zapamiętuje kontekst, przez co bywa odbierana przez młodych ludzi jako empatyczna i uważna quasiosoba. To może prowadzić do zbytniego zaufania maszynie, przyjmowania jej odpowiedzi bez krytycznej weryfikacji, a nawet zastępowania realnych relacji kontaktem z chatbotem. Tymczasem iluzja więzi emocjonalnej i poznawczej budowana z maszyną może sprawić, że młoda osoba nie zawsze rozpozna moment, w którym „przyjaciel” staje się narzędziem wpływu – od kreowania fałszywych treści, przez wzmacnianie stereotypów, po promowanie trudnych do osiągnięcia wzorców wyglądu i niedoścignionego stylu życia (Dąbrowska, Krasnodębska, Kuś i in., 2026).

Wyzwania wychowawcze

Dziś sama kontrola aktywności młodych w sieci nie wystarcza – bardziej niż nadzoru potrzebują oni obecności, rozmowy, mądrego towarzyszenia i wsparcia ze strony dorosłych.

Przed nauczycielami stoi więc zadanie znacznie szersze niż samo przekazywanie wiedzy o bezpieczeństwie w sieci. Należy uczyć młodych ludzi życia w świecie, w którym technologia wpływa na relacje, samoocenę, sposób zdobywania informacji i podejmowane decyzje. To oznacza konieczność rozwijania kompetencji cyfrowych równolegle z nauką krytycznego myślenia i odporności na manipulację.

Szkoła powinna pomagać uczniom odróżniać narzędzia od autorytetów, wygodę od rozwoju, cyfrowy kontakt od prawdziwej relacji. Nauczyciel może być przewodnikiem, który pokazuje, jak zdobyć rzetelną informację, rozpoznawać mechanizmy działania dużych modeli językowych, jak reagować na przemoc online i nie oddać technologii tego, co powinno pozostać po stronie człowieka: samodzielnego myślenia, odpowiedzialności i empatii.

Źródła:

Dąbrowska U., Krasnodębska A., Kuś J., Plichta P., Pyżalski J., Rogowiecki J., Witkowska M., (2026), „AI w szkole. Od algorytmu do relacji”, Warszawa: NASK – Państwowy Instytut Badawczy [online, dostęp dn. 17.06.2026].

Ładna A. (red.), Kamiński K., Rosłaniec K., Wrońska A., Błażej M., Jankiewicz A., Konopczyński F., Nawrot M., (2025), „Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, Warszawa: NASK – Państwowy Instytut Badawczy [online, dostęp dn. 17.06.2026].