Przed Wami wakacyjne wyjazdy, nowe doświadczenia i mnóstwo przygód. Nie zapominajcie jednak o bezpieczeństwie – również w internecie. Choć sieć oferuje wiele inspiracji i dobrej zabawy, kryją się w niej także miejsca, w których łatwo się zgubić i doświadczyć nieprzyjemności.

Ale uspokajamy – z naszą Letnią Akademią OSE nie zabłądzicie! Co drugi wtorek będziemy Wam przypominać o najczęstszych zagrożeniach, dzielić się praktycznymi wskazówkami i  podpowiadać, jak reagować na niebezpieczne sytuacje online. Zostańcie z nami i spędźcie cyberbezpieczne wakacje!

Niebezpieczne znajomości – ktoś udaje kogoś innego?

Gracie w ulubioną grę online, komentujecie post i nagle zaczynacie rozmawiać z kimś na komunikatorze? Poznawanie ludzi w sieci jest czymś zupełnie naturalnym. W internecie łatwo nawiązać wartościową znajomość, niestety nietrudno też natknąć się na kogoś, kto tylko udaje dobre intencje. Ktoś może np. posługiwać się wymyślonym imieniem i nazwiskiem czy udawać osobę w Waszym wieku, by zdobyć Wasze zaufanie. Jak rozpoznać oszusta?

Na początku niebezpieczna relacja z osobą poznaną w sieci wygląda zwyczajnie: rozmowy, żarty, odkrywanie wspólnych pasji i zainteresowań, miłe gesty, takie jak wysyłanie prezentów w grach. Z czasem jednak może wydarzyć się coś nieoczekiwanego: prośby o poufne informacje, intymne zdjęcia, dochowanie tajemnicy czy izolowanie od rodziny i znajomych. W skrajnych przypadkach dochodzi do szantażu i gróźb ujawnienia otrzymanych materiałów.

Każda czerwona lampka, nawet najmniejszy moment zawahania, to sygnał, że należy się zatrzymać i zadać sobie pytanie: czy naprawdę wiem, kim jest osoba po drugiej stronie ekranu?

Pamiętajcie, niepokojące sytuacje, które budzą Wasz dyskomfort, należy zgłaszać zaufanej osobie dorosłej. Zawsze dbajcie też o swoją prywatność online i cyfrowe ślady pozostawiane w sieci – nigdy nie wiecie kto i do jakich celów wykorzysta zdobyte informacje.

Cyberprzemoc – gdy internet przestaje być bezpieczną przestrzenią

Internet daje poczucie anonimowości, które czasem sprawia, że ludzie przekraczają granice. Cyberprzemoc to nie tylko otwarte obrażanie, ale też wyśmiewanie, publikowanie kompromitujących treści, rozsyłanie screenów prywatnych rozmów czy celowe wykluczanie z grupy.

Takie sytuacje często zaczynają się niewinnie – jeden złośliwy komentarz, jeden „żart”. Mogą jednak nasilać się i wpływać na samopoczucie potencjalnej ofiary, pewność siebie, a nawet codzienne funkcjonowanie.

Najważniejsze to nie zostawać z problemem sam na sam. Jeśli jesteście celem ataków, zbierzcie dowody. Warto zachować lub wydrukować wiadomości e-mail, SMS, MMS, rozmowy z komunikatorów internetowych, wpisy i komentarze z portali społecznościowych, blogów czy stron internetowych. Zgromadzone materiały mogą pomóc w identyfikacji sprawcy, usunięciu szkodliwych treści przez administratora serwisu, a także będą istotnym źródłem informacji dla osób zaangażowanych w rozwiązanie sprawy.

I co najważniejsze – nie bójcie się prosić o pomoc. Zaufana osoba dorosła czy specjalista po drugiej stronie słuchawki (pod numerem 116 111 lub 116 123) wysłucha, zrozumie, wesprze i pomoże Wam odzyskać kontrolę nad sytuacją.

Nadużywanie ekranów – online czy offline?

Wakacje to moment, kiedy łatwo stracić poczucie czasu przed ekranem. „Jeszcze jeden film”, „jeszcze jedna gra”, „jeszcze pięć minut” – i nagle mija pół dnia. Aplikacje i platformy są projektowane tak, żeby przyciągać uwagę jak najdłużej, co może prowadzić do trudności z oderwaniem się od sieci.

Nadmierne korzystanie z urządzeń cyfrowych sprawia, że Wasz mózg zamiast odpoczywać męczy się jeszcze bardziej. Ponadto cyfrowa nadaktywność wpływa na sen, koncentrację i emocje. Jak więc nie wpaść w pułapkę niekontrolowanego scrollowania?

Nie namawiamy do całkowitej rezygnacji z internetu, ale do korzystania z sieci świadomie. Ustalajcie limity czasu spędzanego w aplikacjach, wyznaczcie w domu strefy bez technologii, róbcie przerwy od ekranów i dbajcie o równowagę między czasem online a offline.

Niebezpieczne treści – kiedy zwycięża ciekawość

Internet daje dostęp do ogromnej ilości materiałów – zarówno inspirujących, wartościowych, jak i takich, które mogą być szkodliwe, nieodpowiednie dla wieku lub po prostu niebezpieczne. Każdy z łatwością może trafić w sieci na treści seksualne, przedstawiające przemoc, promujące ryzykowne zachowania (autodestrukcyjne lub challenge’e, które zachęcają do przekraczania granic zdrowego rozsądku) czy prezentujące nierealistyczny, trudny do osiągnięcia wygląd lub styl życia.

Łatwo wpaść w spiralę przeglądania treści, które zamiast uczyć i bawić, zaczynają wpływać na emocje, sposób myślenia czy postrzeganie świata. Dlatego warto nauczyć się rozpoznawać momenty, w których coś przestaje być dla nas dobre.

Jeśli jakaś treść wywołuje Wasz niepokój, szokuje, jest przyczyną stresu albo zmusza do robienia rzeczy wywołujących wewnętrzny opór, to znak, że należy się zatrzymać. W takich momentach warto też porozmawiać z zaufaną osobą dorosłą, która pomoże Wam zrozumieć to, co zobaczyliście w sieci.

Fałszywe informacje i manipulacja – nie wszystko w sieci jest prawdą

Internet pełen jest treści, które wyglądają wiarygodnie, ale nie mają wiele wspólnego z rzeczywistością. Fałszywe informacje, manipulacje i półprawdy rozchodzą się online bardzo szybko, zwłaszcza w mediach społecznościowych.

Często tworzone są w taki sposób, aby wzbudzać emocje – zaskoczenie, strach, oburzenie. To sprawia, że chętniej je udostępniamy, nie sprawdzając źródła. W efekcie łatwo stać się częścią łańcucha dezinformacji.

Spróbujcie wyrobić w sobie prosty odruch: sprawdzam, zanim uwierzę lub udostępnię. Weryfikowanie treści na innych stronach, sięganie do różnych źródeł, czytanie całych artykułów, a nie tylko krzykliwych nagłówków, czy zwracanie uwagi na datę publikacji – to elementy krytycznego myślenia, które może Was uchronić przed powielaniem nieprawdziwych treści.

Więcej przydatnych wskazówek związanych z cyfrowym światem znajdziecie w naszym bezpłatnym poradniku „Pułapki sieci, sieć pułapek” dostępnym na platformie OSE IT Szkoła.

Bądźcie z nami! W kolejnych odcinkach Letniej Akademii OSE podpowiemy Wam, jak wyrobić w sobie kolejne pozytywne nawyki cyfrowe, które zostaną z Wami na dłużej. Przyjrzymy się bliżej m.in. temu, jak dbać o swoją prywatność w sieci oraz jak korzystać z mediów społecznościowych i narzędzi sztucznej inteligencji w sposób, który naprawdę działa na Waszą korzyść.