Podczas Zimowej Akademii OSE przekonywaliśmy Was, że świadomy internauta potrafi zadbać o swoje bezpieczeństwo: tworzy solidne hasła, nie reaguje pochopnie na wszystkie wiadomości, chroni swoją prywatność w sieci, sprawdza informacje, zanim je udostępni, oraz umie znaleźć balans między ekranami a światem poza nimi.

Ostatni turnus ferii dobiega końca, a więc czas zebrać wszystkie cyberporady w jednym miejscu. W naszym minikodeksie bezpiecznego internauty znajdziecie praktyczne wskazówki stworzone z odpowiedzi na zadania, które towarzyszyły Wam w zimowej serii aktualności.

Stosujcie poniższe zasady każdego dnia, by poczuć się pewniej w cyfrowym świecie i bezpieczniej odkrywać jego możliwości!

Silne hasła – pierwsza linia obrony

Silne hasło to podstawowy element zabezpieczenia przed cyberatakami – strzeże naszych danych, kont i pieniędzy przed nieuprawnionym dostępem. Jak tworzyć hasła trudne do złamania?

Przede wszystkim powinny być długie – składać się z minimum 14 znaków. Najlepiej sprawdzi się kombinacja kilku słów: sprytnie zmienionych fraz. Dobrze działają też abstrakcyjne połączenia i obcojęzyczne wtręty. Dobry przykład silnego hasła to: NiebieskiFoxSkaczePoChmurach. Pamiętajcie, by nie używać tego samego hasła w różnych serwisach! Jeśli haseł jest bardzo dużo, to menedżer pomoże Wam je zapamiętać!

Phishing – nie daj się złowić

„Pilne: Twoje konto zostanie zablokowane. Wykryliśmy nieprawidłową aktywność na Twoim koncie w mediach społecznościowych. Jeśli w ciągu 24 godzin nie potwierdzisz swoich danych, Twoje konto zostanie zablokowane. Aby uniknąć blokady, kliknij w poniższy link i zaktualizuj swoje dane osobowe i dane logowania” – to przykład wiadomości phishingowej.

Cyberprzestępcy grają na emocjach, liczą na naszą nieuwagę, pośpiech w działaniu lub brak wiedzy o powszechnych cyberzagrożeniach, by wyłudzić od nas poufne informacje – najczęściej dane logowania do serwisów społecznościowych, poczty e-mail czy bankowości elektronicznej. Jak nie dać się zwieść?

Najlepszą obroną jest czujność i zachowanie spokoju. Nie działajcie pod presją czasu: nie klikajcie w linki i nie otwierajcie załączników, jeśli macie jakiekolwiek wątpliwości co do ich pochodzenia i intencji nadawcy. Demaskujcie fałszywe wiadomości – zwracajcie uwagę na nietypowy adres e-mail nadawcy, błędy językowe lub próbę przekierowania na strony, które tylko udają te prawdziwe. I co najważniejsze: ignorujcie wszelkie prośby o podanie poufnych danych!

Prywatność online – zarządzaj swoimi śladami w sieci

Cyfrowe ślady zostawiane przez nas w sieci mogą mieć ogromny wpływ na naszą przyszłość i bezpieczeństwo, dlatego trzeba zarządzać nimi mądrze. W internecie nie zamieszczajcie informacji, które ujawniają dane osobowe lub pozwalają łatwo zidentyfikować Was lub inne osoby. Nie publikujcie więc np. zdjęć z wycieczki klasowej z oznaczeniem szkoły i nazwiska nauczyciela lub fotografii legitymacji szkolnej z widocznymi danymi.

Aby chronić swoją prywatność w mediach społecznościowych: ustawcie widoczność profilu tylko dla znajomych, nie udostępniajcie danych prywatnych i wrażliwych, dodawajcie do listy znajomych wyłącznie osoby, które rzeczywiście znacie i którym ufacie, zabezpieczcie profil długim, niepowtarzalnym hasłem i włączcie uwierzytelnianie dwuskładnikowe.

Dezinformacja – myśl krytycznie, zanim udostępnisz

Nie wszystko, co widzimy w sieci jest prawdą. Dezinformacja czai się w internecie wszędzie. Może to być fałszywy post opatrzony sensacyjnym nagłówkiem, np. „Szok! W całym kraju odwołano wszystkie egzaminy – decyzja ministerstwa”, lub zaawansowany deepfake, np. zmanipulowany filmik w mediach społecznościowych wykorzystujący wizerunek przedstawiciela rządu, który mówi o „nowych, rewolucyjnych zasadach oceniania w szkołach”. Fałszywe wiadomości, zmanipulowane filmiki czy sensacyjne nagłówki mają jeden cel – wywołać emocje i wprowadzić w błąd.

Jak unikać dezinformacji? Rozróżniajcie fakty od opinii, szukajcie wiarygodnych źródeł, zachowajcie spokój wobec sensacyjnych treści i nie traktujcie mediów społecznościowych jak serwisu informacyjnego. Fałszywe treści, które celowo wprowadzają w błąd, możecie zgłosić administratorowi platformy lub skorzystać z formularza przygotowanego przez Państwowy Instytut Badawczy NASK: zglos-dezinformacje.nask.pl.

Balans online–offline – znajdź czas na aktywności poza siecią

Świat cyfrowy jest fascynujący, ale warto pamiętać, że nadmiar ekranów szkodzi. Jak świadomie zarządzać czasem online? Oto kilka sprawdzonych sposobów:

• Ustalcie w domu „strefy bez ekranów”, gdzie Wasze urządzenia ładują się i gdzie odkładacie telefony po powrocie ze szkoły.
• Ustawcie limit czasu w telefonie lub ulubionej aplikacji i starajcie się go przestrzegać.
• Podczas wspólnych posiłków i spotkań z rodziną czy znajomymi odkładajcie smartfony i inne urządzenia – stawiajcie na rozmowę i bycie razem.
• Nie korzystajcie z telefonu co najmniej godzinę przed snem. Zamiast tego wybierajcie książkę albo spokojne wyciszenie.
• Przy zadaniach wymagających skupienia wyłączcie powiadomienia i dźwięki w telefonie, żeby nic Was nie rozpraszało.
• Starajcie się nie nosić telefonu cały czas przy sobie – dzięki temu unikniecie niekontrolowanego zerkania na ekran.

Zimowa Akademia OSE dobiegła końca, ale mamy nadzieję, że zasady, które poznaliście, zostaną z Wami na dłużej.

Więcej przydatnych wiadomości znajdziecie w serii naszych artykułów:

• Zimowa Akademia OSE: twórz silne hasła
• Zimowa Akademia OSE: nie daj się złowić – phishing
• Zimowa Akademia OSE: zadbaj o swoją prywatność online
• Zimowa Akademia OSE: nie wierz we wszystko – dezinformacja
• Zimowa Akademia OSE: odzyskaj balans online–offline

Korzystajcie też z naszych bezpłatnych materiałów edukacyjnych dostępnych na OSE IT Szkole: kursów e-learningowych i poradników, które pomogą Wam bezpiecznie korzystać z urządzeń cyfrowych.